آلودگی الکترومغناطیسی

منابع تولید کننده امواج الکترومغناطیسی EMF و پرتودهی RF

امروزه، آلودگی‌های صوتی، شیمیایی، میکروبی و تشعشعی سلامتی عزیزان ما را تهدید می‌کند. به دلیل شدت آلودگی در شهرهای بزرگ، خطر جدی است. آلودگی ناشی از منابع پرتوزای امواج الکترومغناطیسی مانند آنتنها و تجهیزات ارتباطی که در سطح شهرها پراکنده‌اند از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. مطالعات علمی نشان داده‌اند که این امواج جذب بدن شده و باعث بروز پدیده غیریونیزه دمایی/گرمایشی و در شدت بالاتر پدیده یونیزه شکست زنجیره DNA سلولی میشود که هر دو برای سلامتی زیان بار هستند. این امواج می‌توانند باعث اختلالات خونی و یا تخریب ساختار ژنتیکی سلولها شوند و به دیابت و یا حتی سرطان منجر شوند. در نتیجه لازم است که میزان آلودگی امواج الکترومغناطیسی در محل زندگی خود و عزیزان خود را کم کنیم.

ولی این نوع آلودگی به دلیل این که ناپیدا بوده و رنگ، بو، صدا و مزه ای ایجاد نمی کند و در دراز مدت اثرگذار است، کمتر مورد توجه قرار می گیرد. ما برای محافظت در برابر آلودگی صوتی نیازمند پنجره های دوجداره هستیم، برای برطرف کردن آلودگی آب از انواع تصفیه کن استفاده می کنیم و یا برای جلوگیری از تنفس هوای آلوده سمی، ماسک می زنیم. پس باید برای محافظت در برابر پرتو های زیان بار EMF نیز چاره اندیشی کنیم. امواج EMF انواع مختلفی دارند که میزان پرتودهی امواج رادیویی RF در زندگی امروزی بیشترین سهم را دارد. انواع تجهیزات الکترونیک و دستگاه های مخابراتی که امروزه برای خدمات ارتباطی به کار می روند منبع اصلی تولید امواج RF محسوب می شود. فرکانس این تجهیزات از چند صد هرتز (مرتبه 102) گرفته تا چند ده گیگاهرتز (مرتبه 1010) را شامل می شود.

منابع آلاینده RF درونی

در محیط درونی ساختمان ها چه مسکونی و چه اداری، انواع گوشی های تلفن همراه،  تلفن های بی سیم DECT و مودم های اینترنت بی سیم Wi-Fi و WiMAX منابع آلودگی اصلی به شمار می روند. توان تابشی این ادوات اغلب کمتر از 1 وات است ولی به کارگیری دراز مدت و بی رویه از آن ها می تواند سلامتی ساکنین را تهدید نماید. البته یک اجاق مایکروویو دارای توان تابشی به مراتب بالاتر است که به کارگیری آن حتی در کوتاه مدت نیز خطر بیشتری را متوجه افراد می کند.

یک فرد می تواند به روش های مختلف فاصله گوشی همراه یا مودم بی سیم با بدن خود را حفظ نماید و یا آن که در زمان استراحت و یا نبود نیاز آن ها را خاموش کند. ولی در مورد منابع آلودگی بیرونی موضوع فرق می کند.

منابع آلاینده RF بیرونی

در محیط بیرونی انواع دکل های فرستنده مخابراتی رادیو و تلویزیون و تلفن همراه BTS جزو منابع اصلی آلودگی هستند. دکل های فرستنده رادیو و تلویزیون دارای توان تابشی بسیار بالایی هستند ولی به دلیل فاصله زیاد از مناطق شهری خطر کمتری دارند. دکل های مخابراتی BTS  با وجودی که توان نسبی کمتری تولید می کنند، به دلیل استقرار در گستره شهری، روی بام ساختمان ها و یا نزدیک مراکز جمعیتی مسکونی یا اداری، خطر بیشتری را متوجه شهروندان می کنند که باید آن را جدی گرفت. این منابع به طور پیوسته در 24 ساعت شبانه روز در حال پرتو افشانی هستند و شهروندان در معرض تابش آن قرار دارند. هر دکل نصب شده بر روی بام یک ساختمان به دلیل توانایی نفوذ پرتوهای تابشی آن از دیوار، سقف و کف، عملا خطری جدی برای ساکنین آن ساختمان و همچنین ساکنین ساختمان های اطراف است. پس اگر شما از پنجره اتاق و رو به روی خود یک دکل BTS را می بینید باید بدانید که در معرض تابش مستقیم امواج زیان بار آن قرار دارید. این دکل ها را نمی توان از عرصه شهری حذف نمود زیرا همه مردم از خدمات ارزشمند آن بهره مند هستند. ولی می توان با راهکارهایی ساده از اثرات زیان بار آن ها کاست تا سلامت شهروندان حفظ شود.

دکل های مخابراتی BTS

کسانی که هر شبانه روز چه در محیط کار و چه در محیط سکونت به طور ناخواسته ساعت‌ها در معرض تابش مستقیم دکل های BTS قرار دارند با عوارض مختلفی روبرو می‌شوند. این عوارض در خفیف ترین شکل خود به صورت خستگی مزمن، سر‌درد، سرگیجه، تحریکات عصبی، و یا حالت تهوع پدیدار می‌شوند. ولی تاثیر این امواج می‌تواند در دراز مدت به شکل سستی عضلات و حتی اختلالات خونی، تخریب ژنتیکی و سرطان نمایان شود. میزان حساسیت و واکنش سلولی بدن افراد به این نوع آلودگی متفاوت است و به متوسط توان پرتوی دریافتی در مدت زمان تابش وابسته است. به هر حال نوزادان، کودکان خردسال، زنان باردار و سالمندان و بیماران در شمار آسیب پذیرترین افراد جامعه می‌باشند. امکان بروز ناباروری، سقط جنین و مرده‌زایی در مورد زنان باردار و یا تقویت عامل دیابت در مورد کودکان دبستانی ساکن در حریم دکل‌های BTS از شایع ترین موارد گزارش شده هستند.

عامه مردم با خطرات ناشی از دکل های برق فشار قوی آگاه هستند و حریم این دکل ها رعایت می شود. ولی در مورد دکل های مخابراتی آگاهی کمتری وجود دارد. دکل های مخابراتی تلفن همراه BTS و خدمات ارتباطی وابسته به آن ها را نمی توان از محیط زندگی شهری حذف نمود ولی می توان با راهکارهای حفاظتی مناسب، خطر آن ها را به کمترین سطح ممکن رساند تا تهدیدی برای شهروندان نباشند.

استانداردها و خطوط راهنمای سلامتی پرتویی

دکل های BTS در همه جای شهرها خودنمایی می‌کنند که به طور پیوسته 24 ساعته کار کرده و امواج الکترومغناطیسی تولید می‌کنند. متوسط چگالی توان تابشی مجاز این دکل ها مطابق با استاندارد جهانی ICNIRP بوده که برای محیط های کاری-شغلی W/m2 50 برای محیط های عمومی W/m2 10 تعیین شده است. این مقادیر مجاز توسط اپراتورهای مختلف تلفن همراه تنظیم شده و توسط سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی پایش و مدیریت می شود. این سطوح مرجع در واقع توان متوسط در یک بازه زمانی کوتاه مدت 6 تا 30 دقیقه ای را شامل می‌شوند.
امروزه در سطح جهانی معیارهای جدیدتری برای محافظت از سلامتی شهروندان در برابر پرتوهای الکترومغناطیسی ارایه شده که مهمترین آن‌ها استاندارد SBM می‌باشد. خطوط راهنمای این استاندارد چگالی توان تابشی مجاز برای داخل ساختمان منازل، سکونت گاه ها و محیط های استراحت شخصی را با بیشینه لحظه ای کمتر از μW/m2 10 تعیین می‌کنند. توان متوسط دیکته شده توسط این استاندارد برای بازه زمانی دراز مدت بوده و به مراتب کمتر از مقادیر مجاز استاندارد ICNIRP است. دلیل این امر آن است که برای برقراری ارتباط به وسیله گوشی تلفن همراه، توان ناچیزی کمتر از μW/m2 1 نیز کفایت می‌کند. پس دریافت سطوح توان تابشی بالاتر در یک سکونتگاه شخصی غیر ضروری بوده و باید در روزنه های ورودی ساختمان به طور محلی فیلتر شده و کاهش یابند تا سلامتی ساکنین حفظ گردد.
تشعشع توان بالاتر از سوی دکل‌های BTS صرفا برای پوشش پیوسته همه نقاط شهری و حذف نقاط کور سیگنال‌دهی در محیط‌های پیچیده و متراکم محسوب می‌شود. امواج تابیده شده از این دکل‌ها اغلب توسط دیوارهای ساختمان جذب شده و یا بازتابیده می‌شوند. ولی بخش قابل ملاحظه‌ای به ویژه از راه شیشه پنجره‌ها به داخل نفوذ کرده و ناخواسته جذب بدن ساکنین می‌گردد. از این رو ساکنین ساختمان‌هایی که تا شعاع 300 متری دکل قرار گرفته‌اند به ناچار انرژی تابشی بالاتر از حد نیاز ارتباطات سلولی (تلفن همراه) را دریافت می‌کنند. این موضوع در مورد ساختمان‌های هم ارتفاع با دکل و دارای دید مستقیم به دلیل چگالی بیشتر پرتوی دریافتی به شکل حادتری مطرح است. در این موارد سطح توان دریافتی، حتی در داخل ساختمان‌های واقع شده تا شعاع 500 متری نیز از مقادیر مجاز استاندارد SBM فراتر می‌رود.